የኢትዮጵያ በዓላት፦ 2026 እና 2027

በብዛት የሚፈለጉት ስምንቱ ቀናት። ሙሉዎቹ ዝርዝሮች ከዚህ በታች ናቸው።

መሥሪያ ቤቶች የሚዘጉባቸው ቀናት፣ እና ሳይዘጉ በአገር አቀፍ ደረጃ የሚከበሩት። ከእነዚህ የተወሰኑት ከኢትዮጵያ ቀን መቁጠሪያ ጋር የተያዙ ናቸው፤ ስለዚህ በምዕራባዊው ቀን መቁጠሪያ የሚውሉበት ቀን ከዓመት ዓመት ይንሸራተታል። ሌሎቹ ከምዕራባዊው ቀን መቁጠሪያ ጋር የተያዙ ናቸው፤ እነሱ ፈጽሞ አይንቀሳቀሱም። ሁለቱን መደባለቅ ነው የሚታተሙት አብዛኞቹ የበዓል ዝርዝሮች የሚሳሳቱበት።

ከእነዚህ ውስጥ ያረጋገጥነው የትግርኛ ስም ያላቸው ሁለቱ ብቻ ናቸው። የቀሩት ባዶ የተተዉት ስላላረጋገጥናቸው ነው እንጂ ትግርኛ የአማርኛውን ቃል ስለሚጠቀም አይደለም፤ ለብዙዎቹ አይጠቀምምና። የሚያውቁ ካሉ ሊነግሩን እንወዳለን።

እነዚህ ቀናት በቀን መቁጠሪያ አይወሰኑም። የሚያውጃቸው አካል አለ — መጅሊሱ ዒድንና መውሊድን በአካባቢው በሚደረግ የጨረቃ እይታ ያረጋግጣል፤ የኦሮሞ፣ የሲዳማና የወላይታ አዲስ ዓመታት ደግሞ በማኅበረሰብ መሪዎች ይታወጃሉ።

ስለዚህ እዚህ ላይ የተገመተ ቀን ከመስጠት ይልቅ ምንም ቀን የለም። አዲስ ጨረቃ መቼ እንደምትወጣ በግምት ማስላት ይቻላል፤ የሚታወጀው ቀን ግን ብዙ ጊዜ ከዚያ አንድ ቀን ቀድሞ ወይም ዘግይቶ ይሆናል፤ እርግጠኛ መስሎ የሚታይ የተሳሳተ ቀን ደግሞ ከምንም ይብሳል።

የመጨረሻው ዓምድ እያንዳንዱ ከዚህ ቀደም በግምት መቼ ይውል እንደነበር ይናገራል። መመሪያ ነው እንጂ ትንበያ አይደለም።

በሰፊው የሚከበሩ ቀናት፤ የሕዝብ በዓላት ግን አይደሉም — መሥሪያ ቤቶችና ሱቆች ክፍት ናቸው። ብዙዎቹ በአገር አቀፍ ሳይሆን በአንድ አካባቢ የሚከበሩ ናቸው፤ የሚከበሩበትም ቦታ ከስሙ ጎን ተጽፏል።

ከታች ያሉት የመጀመሪያና የመጨረሻ ቀኖች ከቀን መቁጠሪያው ይመጣሉ። ርዝመቱ ግን ቤተ ክርስቲያን እያንዳንዱን ጾም እንዴት እንደምትጠብቀው የሚወሰን ነው — የልምድ ጉዳይ እንጂ የስሌት አይደለም — ስለዚህ ከታተሙ ምንጮች ተወስዷል።

የሐዋርያት ጾም የተለየ ነው። የሚጀምረው በየዓመቱ ከሚንቀሳቀሰው ከፋሲካ በኋላ ሲሆን የሚያልቀው ግን በማይንቀሳቀስ የኢትዮጵያ ቀን ላይ ነው። ስለዚህ ርዝመቱ ከዓመት ዓመት በሳምንታት ይለያያል።

አብዛኞቹ የበዓል ምኞቶች አንድ ቅርጽ አላቸው፦ «መልካም» የሚለውን ቃል የበዓሉ ስም ይከተላል። ለአንዱ ማለት ከቻሉ ለሁሉም ማለት ይችላሉ።

በዚህ ገጽ ላይ ማንኛውንም የአማርኛ ስም ሲነኩ ቃሉ አስቀድሞ ተይቦ ይከፈታል፤ እንዴት እንደሚጻፍም ያያሉ። ድምፁን ይተይቡና ፊደሉ ይከተላል — mlekame መልካም ይሰጣል።

ኢሬቻ፣ ፍቼ-ጨምበላላና ጊፋታ በዚህ ዝርዝር ውስጥ የሉም። እነዚህን የሚያከብሩ ማኅበረሰቦች የሚጽፏቸው በላቲን ፊደል ነው፤ ስለዚህ የሚፈልጋቸው አንባቢ የግዕዝ ኪቦርድ አያስፈልገውም።

የኢትዮጵያ የመዝለያ ቀን የሚመጣው በዓመቱ መጨረሻ በጳጉሜ ነው እንጂ በየካቲት አይደለም። ስለዚህ ስድስት ቀን ያለው ጳጉሜ ካለፈ በኋላ ባሉት ዐሥራ ሁለት ወራት እያንዳንዱ የኢትዮጵያ ቀን በምዕራባዊው ቀን መቁጠሪያ ካለፈው ዓመት አንድ ቀን ዘግይቶ ይውላል። ገና «7 ጃንዋሪ» ነው የሚባለው 8 ጃንዋሪ ላይ እስከሚውልበት ዓመት ድረስ ብቻ ነው።

የኢትዮጵያ ዓመት 2019 የመዝለያ ዓመት ነው። ስለዚህ ተከታዩ ዓመት — 2020 ዓ.ም. — ከ12 ሴፕቴምበር 2027 እስከ 10 ሴፕቴምበር 2028 ይዘልቃል፤ ከወትሮው አንድ ቀን ዘግይቶ። ከዚህ በታች ካሉት አምስት ቀናት አራቱ አብረው ተንሸራተዋል። የሠራተኞች ቀን አልተንቀሳቀሰም፤ ምክንያቱም ከኢትዮጵያው ሳይሆን ከምዕራባዊው ቀን መቁጠሪያ ጋር የተያዘ ነው። ሁለቱ ቀን መቁጠሪያዎች በ29 ፌብሩዋሪ 2028 በምዕራባዊው የመዝለያ ቀን ወደ ነበሩበት ይመለሳሉ።

ልዩነቱ በ2100 ደግሞ አንዴ ለዘለቄታው ይሰፋል። ኢትዮጵያ የቆየውን የመዝለያ ደንብ ትከተላለች፤ በዚያ ደንብ የክፍለ ዘመን ልዩ ሁኔታ የለም። ምዕራባዊው ቀን መቁጠሪያ 2100ን ይዘላል፤ ኢትዮጵያ ግን አትዘልም። ከዚያ በኋላ ገና ከአራት ዓመት በሦስቱ 8 ጃንዋሪ ላይ ይውላል እንጂ ዛሬ እንደሚውልበት 7 ጃንዋሪ ላይ አይደለም።

የካቲት 12 ከአራት ዓመት በሦስቱ 19 ፌብሩዋሪ ላይ ይውላል፤ በአራተኛው ደግሞ 20 ፌብሩዋሪ ላይ። ይህ ሁለት ቀን ሳይሆን አንድ ቀን ነው። የሚታተሙት ዝርዝሮች ግን በሁለት ይከፈላሉ፤ አንዱ ወገን 19 ፌብሩዋሪን ያትማል፣ ሌላው 20 ፌብሩዋሪን፤ እያንዳንዱም የያዘው የአንድ ዓመት ቀን ነው። ስለ ቀሩት ሦስት ዓመታት ሁለቱም ትክክል አይደሉም።

እኛ አንዱንም አንከተልም። በምትኩ የካቲት 12ን ለእያንዳንዱ ዓመት እንደገና እንለውጠዋለን። ስምንት ተከታታይ ዓመታት፦

ለጥቂት ቀናት የታተሙት ምንጮች አይስማሙም። እያንዳንዱ ከዚህ በታች አለ፦ ሁለቱም ወገኖች፣ የትኛውን እንደተከተልን፣ እና ለምን።

ማንኛውንም ቀን በሁለቱ ቀን መቁጠሪያዎች መካከል ለመቀየር የቀን መቀየሪያውን ይጠቀሙ፤ የዛሬው ቀን ብቻውን እዚህ አለ። ዓመቱ የሚከፈልበት ዐሥራ ሦስቱ ወራት እና ዘመኑ የሚለወጥበት ቀን የየራሳቸው ገጽ አላቸው። የዕዝራ መነሻ ገጽ ደግሞ የቀሩትን የአማርኛ መተየቢያ መሣሪያዎች ይዟል።